Theaterschoolfestival
19 - 24 juni Amsterdam

Wat theater allemaal nog meer kan zijn


De afstuderende acteursklas uit Arnhem presenteert zich op Amsterdamse ITS festival

Door Jasmijn van Wijnen, student Dramaturgie aan de Universiteit van Amsterdam

Het Amsterdamse ITS Festival stelt afstuderende theatermakers en acteurs in staat om hun afstudeerwerk buiten de muren van de eigen school nogmaals op te voeren. Ook de afstudeervoorstellingen van de acteursklas van de Arnhemse toneelschool ArtEZ maakten deel uit van de programmering. Van de afstuderende acteursklas stonden bij elkaar maar liefst vier voorstellingen op het programma, waarin elke student in groepsverband en/of individueel zijn of haar vakkundigheid kon tonen. Ik bezocht de vier voorstellingen en was benieuwd of er enig verband te ontdekken is tussen het op het eerste gezicht uiteenlopende werk van deze klasgenoten.

In KEK presenteert Booi Kluiving een anti-sprookje over de donkere — of juist de meest felgekleurde? — kanten van het internet. Als zijn alterego Anon volgt hij de verleidelijke lokroep van een kikker (gedanst door Sara Miguelot) en verruilt zijn eigen, grijze omgeving voor de felverlichte pixel van het dier (in de vorm van een grote led-verlichte kubus op het toneel). Hier vindt hij een wereld waarin men zich durft uit te spreken. Gekleurde meningen, zwart en wit, geen grijs midden meer zoals hij altijd gewend was. Wanneer Anon zich vrij voelt om zijn rechts georiënteerde, provocatieve comments te verkondigen, wordt de grens tussen Anon en Booi beangstigend vaag. Waar ligt de grens tussen provocatie en escalatie in een wereld zonder gezichtsuitdrukkingen? Zijn bezoek aan de pixel is niet zonder consequenties, zijn blacklight moet hij afgeven. De kikker klikt de TL-buis in haar pixel, opdat ze haar ware kleuren kan tonen door het opgloeien van haar glow in the dark huid. De voorstelling kenmerkt zich door een snelle, ritmische en poëtische spoken-word tekst, vol internet verwijzingen. De metaforische vertelling KEK weet de consequenties te laten zien van de ogenschijnlijke vrijplaats die het internet voor velen lijkt te zijn.

Ook Nightmare: de nacht is dark en full of meisjes, een solo van Ellie de Lange in regie van Merel Pauw speelt met de keerzijde van het internet. Merel onderzoekt de potentie van het horrorgenre op het toneel door in de wereld van vloggers, Youtubers en influencers te duiken. Het hoofdpersonage is een jong meisje dat alleen in haar kamer zichzelf probeert te ontdekken aan de hand van Youtube video’s. Tutorials over het gebruik van paardenshampoo en de beste highlighter verschijnen oncontroleerbaar op de twee schermen in haar sterk gestileerde kamer en houden haar wakker uit haar slaap. Het hysterische gelach uit de video’s achtervolgt haar en er verschijnen schimmen op de donkere muren van de kamer. De videoprojecties van Derk Stenvers creëren het vervreemdende effect van de schimmen die verschijnen in je kamer in een staat tussen waken en slapen. De vloggers ontsnappen uit hun beeldschermen en vinden de muren als grotere projectieschermen om hun zorgvuldig vormgegeven ego’s op te presenteren. Net als in een nachtmerrie is er geen ontkomen aan de situatie en het uiteinde van de elektriciteitskabel is zoek. De sterk aangezette lach van de vlogsters achtervolgt je ook als toeschouwer nog langere tijd. Nightmare is een horrorvertelling over de invloed die de huidige vlogcultuur op de identiteitsvorming van jonge meisjes heeft. De voorstelling geeft een inzicht in de eigenlijke horror die de wereld van Youtube blijkt te zijn en Merel vindt met name in het uitgebreide gebruik van videoprojecties een vorm om deze horror neer te zetten in het theater.

Steven Ivo, Annebel Overbeeke, Dalorim Wartes, Nick Livramento Silva (student uit een klas hoger) en nogmaals Merel Pauw presenteren door middel van de voorstelling Fox Populi, in een regie van Jip Vuik, hun hiphop-theatercollectief Die Hele Ding. In een waanzinnig energieke en enorm muzikale voorstelling waarin Middeleeuwse taal, spoken-word en rap zich vermengen, vertellen de dieren het verhaal van Van den Vos Reynaerde. Volgens mij was dit verhaal nog nooit zo hip en toegankelijk en menig brugklasser zou erdoor geïnspireerd raken dit keer wel dit boek op zijn of haar leeslijst te zetten. De goedgemutste beesten laten de toeschouwer dansen op hun stoel, maar met hun donzige oortjes wekken ze ook zoveel empathie op dat het verhaal diep raakt. Als een kudde zwijgende schaapjes worden we, de toeschouwers, in een eerste betoog opgeroepen ons dierlijke instinct opnieuw te omarmen en in een tweede erop gewezen de ander niet uit het oog te verliezen. Hoewel de avond begint als een Dionysische hiphop-viering, sluipt de empathie even sluw als de vos Reynaerde het verhaal in. De muzikaliteit en het enthousiasme voor dit genre spat van deze groep jonge makers af en als jonge honden, katten, beren en vossen blazen ze hun energie en catchy tracks de zaal in.

Hoe luid en overweldigend Fox Populi op momenten was, zo verstild was Maria Kraakmans regie van De lange nasleep van een korte mededeling met de afstuderende acteurs Michael Müller, Joep Paddenburg, Simon Boer en opnieuw Booi Kluiving. Ingekaderd door een strak lichtvlak, staan de acht voeten vastgeplakt op de vloer en zijn de vier acteurs gereduceerd tot sprekende bustes. De aandacht ligt volledig op de gezichten en dit is dan ook waar het drama zich voornamelijk afspeelt; in het spreken, de taal. Het is als een grote close-up waarin elk optrekken van een wenkbrauw of bewegen van een mondhoek een grote impact verkrijgt. Het kader lijkt niet tot een verminderde vrijheid in spel te leiden. In de ritmische en muzikale taal van Magne van den Bergs stuk leiden miscommunicatie en aannames tot conflicten binnen een hechte gemeenschap. Als een groot roddelspel — dat spel van vroeger waarin je een boodschap de kring rond moest fluisteren, om er uiteindelijk achter te komen dat het een totaal andere boodschap was geworden — speelt herhaling, vervorming en overdrijving een grote rol. Dat de acteurs goed op elkaar ingespeeld zijn, blijkt uit de enorm strakke timing en prachtige klassiek vierstemmige vertolking van The Underdog Projects Summer Jam. Zelfs dit nummer verkrijgt een zekere poëtische lading door een hernieuwde focus op de tekst. Een dreunende beat is ook in deze voorstelling weer van de partij, doch ingetogener, want deze voorstelling laat zien dat de lichamen van vier acteurs genoeg zijn om verschillende ruimtes en atmosferen te creëren, onder andere door het gebruik van beatbox. De lichamen zijn personage, geluidsband, koor, decor en mise en scène in één en dit alles zorgt ervoor dat de aandacht geen moment verslapt. De vier acteurs laten letterlijk hun voetafdruk achter op het toneel met deze voorstelling en presenteren zich als kundig in hun vak.

Vier ogenschijnlijk totaal verschillende voorstellingen zijn gemaakt door deze ene klas afstudeerders. Toch is elke voorstelling op zijn eigen manier muzikaal, in sterke mate ritmisch en onderzoekt het een ander genre waardoor de acteurs zich op hun eigen wijze aan de wereld presenteren. Is het de spoken-word solovoorstelling van Booi, of de introductie van horror in het theater door Merel, de voorstelling van het eerste hiphop-theatercollectief Die Hele Ding of de verstilde en taal gecentreerde De lange nasleep van een korte mededeling, allen laten ze zien wat theater nog meer allemaal kan zijn. Elke voorstelling dient als een uniek visitekaartje die, als ik even zou mogen adviseren, theater makend Nederland voorzichtig in zijn zak mag steken en niet meer kwijt mag raken.

Foto’s: De lange nasleep van een korte mededeling – copyright Bart Grietens, KEK – copyright Steven Ligthert, Nightmare – still uit trailer door Derk Stenvers, Fox Populi – copyright Miriam Guttmann