Oude personages, nieuwe poging


Over Fuckboy, je maintiendrai van Stephen Liebman
Een reflectie van Matthijs van Malta

Links en rechts twee tribunes. Onwillekeurig doet het aan een boksarena denken. Het speelvlak tussen de tribunes is gevuld met rood tapijt. Bordeauxrood, met een vaag herkenbaar streepjespatroon. Aan het plafond spiegels, die alles wat er op het speelvlak gebeurt nog eens reflecteren. Aan de kant waar het publiek binnenkwam een onopgemaakt bed. Verder, verspreid over de vloer, dienbladen met flessen en glazen. Of de flessen halfleeg of halfvol zijn valt niet te zeggen. Mogelijk is dit een feest wat nog niet voorbij is. Mogelijk is het ook al de ochtend na afloop ervan. In een uithoek van de ruimte valt ten slotte een vrouwenlichaam te herkennen, uitgestrekt met het gezicht op de vloer. Roerloos. Ze is keurig gekleed. Het bewegingsloze lichaam van de actrice heeft iets steriels, zogezegd. Als een aankleedpop die er voor een reconstructie van de gebeurtenissen is neergelegd. De moord is gepleegd, zo schijnt het. Het feest moet dus toch al voorbij zijn. Het drama zal slechts nog kunnen bestaan in de reflectie erop.
Maar zodra de voorstelling begint verliezen we het lijk al snel weer uit het oog. De ruimte is het domein van twee personages. Het zijn de Vicomte de Valmont en de Marquise de Merteuil uit Choderlos de Laclos’ Les liaisons Dangereuses, de Valmont en Merteuil uit Heiner Müllers’ Kwartet. Ditmaal zijn het ook de Valmont en Merteuil van Stephen Liebman. Hun doelen zijn ook hier niet werkelijk anders: ze zijn op jacht, meer voor de revanche dan voor de romantiek. In zijn tekstbewering schakelt Liebman moeiteloos tussen de teksten van Choderlos de Laclos, Müller en zijn eigen toevoegingen. De twee personages die Müller creëerde om tot de essentie van Les liaisons dangereuses door te dringen laat hij intact, maar tegelijkertijd grijpt hij terug op Les liaisons dangereuses om aan de hermetische structuur van Müller’s stuk te kunnen ontsnappen. Het desoriënterende van Kwartet, dat zich in al zijn personagewisselingen en rollenspelen steeds meer in zichzelf lijkt te verstrikken wordt door Liebman met een frisse en eigen visie opengebroken. De personages die hij neerzet hebben alleen hun eigen conflicten uit de spelen, waarbij in het op de grond gevonden vrouwenlichaam de plaats van de andere rollen in kan nemen. Valmont kneedt haar tot de stof van zijn verhaal, wat duidelijk maakt dat de Valmont en Merteuil die we te zijn krijgen zelf niet meer dan dat personage zijn. ‘De kwelling om te leven en niet god te zijn.’ merkt Merteuil op aan het begin van Kwartet. In het stuk van Müller is het een opmerking die nog lijkt te resulteren in het scheppen van en eigen wereld waarin Valmont en Merteuil nog zo goed als mogelijk kunnen spelen zelf god te zijn. Als de opmerking in Fuckboy, je maintiendrai terugkeert is het duidelijk dat de personages ditmaal ook werkelijk machteloos zijn.
Het is die machteloosheid die het spel van Valmont (Chris Peters) en Merteuil (Camilla Siegertsz) alleen maar krachtiger lijkt te maken. Ze hebben niets buiten zichzelf om te verdedigen. Het ijskoude, meedogenloze van Valmont en Merteuil, en hoe ze zich tot elkaar verhouden weten ze vlijmscherp uit te spelen. De sterke spelregie lijkt Peters en Siegertsz alle ruimte te geven om de personages op de toppen van hun kunnen invulling te geven. Ze strijden, ze verleiden, maar laten bovendien toch ook subtiele vormen van twijfel zien. In conflict met elkaar gaan ze uiteindelijk aan zichzelf te onder. Valmont zoekt zijn eigen einde, en ook Merteuil komt erachter dat ze alleen eindigt. Haar eindmonoloog is er een van een steeds grotere verstilling. Hun aanvankelijke onkwetsbaarheid hebben ze niet vol weten te houden.
Fuckboy, je maintiendrai is een voorstelling die twee overbekende personages even liefdevol als genadeloos lijkt te ontmaskeren. Het openingsbeeld wekt nog even de indruk dat het werkelijke  drama al voorbij is, maar de voorstelling die erop volgt laat er geen twijfel over bestaan dat de tragedie zich toch voor de ogen van de toeschouwer afspeelt. De meedogenloosheid waarmee Liebmans’ Valmont en Merteuil aanvankelijk nog tegenover elkaar en de wereld staan verliezen ze tijdens hun spel meer en meer. De arena waarin ze zich bevinden, met spiegels aan het plafond die alles nog eens reflecteren, laat het niet meer toe dat Valmont en Merteuil nog iets kunnen verbergen. De schijn valt steeds verder uit elkaar. Meer dan zichzelf hebben Valmont en Merteuil niet om houvast te krijgen. Het maakt de voorstelling tot een portret van een langzaam verval, dat zich uiteindelijk in alle openheid toont. Liebman’s Valmont en Merteuil zijn nog altijd personages  uit een wereld die ons bekend is. Maar de manier waarop ze langs de randen van de wereld schuren is een lijdensproces dat fascinerend genoeg is om er ademloos naar te kijken.

 

 

Event Timeslots